Greinar / Articles

Menning verður ekki til úr engu

grein eftir Loga Bjarnason Myndlistarmaður og frambjóðandi til formanns SÍM.


Við búum á lítilli eldfjallaeyju í Norður-Atlantshafi. Hér er náttúran ekki bakgrunnur heldur afl. Hún umlykur okkur, mótar daglegt líf okkar og dregur fólk hingað víðs vegar að úr heiminum. Ferðamenn koma til Íslands til að sjá landslag sem er síbreytilegt, hrátt og ómótstæðilegt: hraun, fjöll, jökla, hveri, haf og ljós sem virðist aldrei vera alveg eins frá einum degi til annars.

Við erum lánsöm að búa í landi þar sem náttúran er einstök og eftirsóknarverð. En það er ekki aðeins náttúran sem laðar fólk hingað. Önnur meginástæðan fyrir því að fólk sækir Ísland heim er menningin. Hún er ekki sjálfgefin. Hún verður ekki til af sjálfu sér. Hún þarf rými, tíma, aðstöðu, samtal, fjármagn og sterka innviði.

Menning er ekki skraut utan á samfélaginu. Hún er hluti af því hvernig samfélag hugsar, man, deilir reynslu og sér sjálft sig í stærra samhengi. Myndlistin gegnir þar lykilhlutverki. Hún gerir okkur kleift að sjá það sem annars væri ósýnilegt, spyrja erfiðra spurninga, skapa ný tungumál og tengja Ísland við alþjóðlegt samtal samtímans.

En til þess að menning geti blómstrað þarf að skapa raunveruleg skilyrði fyrir þá sem búa hana til. Það dugar ekki að tala fallega um gildi listarinnar ef myndlistarmenn búa við ótryggar tekjur, hækkandi húsaleigu, takmarkað aðgengi að vinnurými og flókið stuðningskerfi. Frelsi myndlistarinnar er ekki aðeins hugmyndafræðilegt. Það er líka praktískt. Listamaður sem hefur ekki vinnurými, hefur ekki fjárhagslegt öryggi og þarf sífellt að berjast við kerfið hefur minna svigrúm til að skapa.

Þar á Samband íslenskra myndlistarmanna að gegna lykilhlutverki. SÍM á að vera öflugt tæki fyrir félagsmenn sína. Ekki aðeins félag sem bregst við, heldur félag sem leiðir, mótar og knýr fram breytingar. Við þurfum sterkara SÍM sem talar skýrt fyrir réttindum myndlistarmanna gagnvart ríki, sveitarfélögum og stofnunum. Við þurfum félag sem berst fyrir betri kjörum, lægri leigukostnaði, aðgengilegri vinnustofum, tryggingavernd, gagnsæi og faglegri þjónustu við félagsmenn.

Við þurfum líka að hugsa stærra. Ísland er lítið land, en það getur verið stór vettvangur. Alþjóðleg residencía SÍM á ekki aðeins að vera húsnæðisúrræði fyrir erlenda listamenn, heldur lifandi tengslanet sem gagnast íslenskum myndlistarmönnum líka. Ef við byggjum hana rétt upp getur hún skapað raunveruleg alþjóðleg tengsl, opnað dyr fyrir íslenska listamenn erlendis og styrkt stöðu Íslands sem menningarlands.

Korpúlfsstaðir eru þar sérstakt tækifæri. Þar er þegar til staðar mikilvægur grunnur, en við eigum að hugsa enn metnaðarfyllra. Þar væri hægt að efla vinnustofur, verkefnarými og alþjóðlegt samstarf á sama stað. Slíkt myndi ekki veikja starfsemina heldur styrkja hana, ef það er gert með hagsmuni félagsmanna að leiðarljósi.

Ég býð mig fram til formanns SÍM vegna þess að ég trúi því að félagið geti orðið skýrara, sterkara og gagnlegra. Ég hef leitt Myndhöggvarafélagið í Reykjavík frá 2015 og unnið þar að því að efla rekstur, fjölga félagsmönnum og byggja upp sterkari starfsemi. Sú reynsla sýnir að fagfélög geta breyst og orðið raunverulegt afl þegar skýr sýn, ábyrg stjórnsýsla og vilji til framkvæmda fara saman.

SÍM á að vera félag sem félagsmenn finna fyrir. Félag sem hlustar, upplýsir, einfaldar og vinnur af krafti. Félag sem berst ekki aðeins fyrir mikilvægi myndlistar í orði, heldur fyrir þeim skilyrðum sem gera myndlist mögulega.

Náttúran verður áfram eitt sterkasta aðdráttarafl Íslands. En menningin er það sem segir hver við erum. Ef við viljum að hún dafni verðum við að rækta jarðveginn sem hún sprettur úr.

Þar skiptir SÍM máli. Þar vil ég leggja mitt af mörkum.

Logi Bjarnason